Szabat

Szabat
Stół przygotowany na szabat
Dzień	od zmierzchu w piątek, do zmierzchu w sobotę
Typ święta	żydowskie, chrześcijańskie
Znaczenie	upamiętnia stworzenie świata, exodus

Szabat, szabas, sabat, sobota (hebr. שַׁבָּת, odpoczynek) – w judaizmie i tradycji chrześcijańskiej, ostatni (siódmy) dzień każdego tygodnia (czyli sobota).

W judaizmie i niektórych kościołach chrześcijańskich (m.in. Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Baptyści Dnia Siódmego, część zielonoświątkowców i niektórych wspólnot protestanckich) obchodzony jako dzień święty – na pamiątkę tego, że dnia siódmego po zakończeniu aktu stworzenia Bóg odpoczywał. Szabat zaczyna się tak jak pozostałe dni tygodnia kalendarza żydowskiego, według Księgi Rodzaju, wieczorem i trwa od zachodu słońca w piątek do zachodu słońca w sobotę. Już w Tanach (Biblii Hebrajskiej) posiadał to określenie. Pozostałe dni tygodnia w kalendarzu żydowskim określane są do dzisiaj liczbą porządkową.

Żydzi ortodoksyjni nie wykonują w szabat czynności, które Halacha określa jako praca. Żydzi konserwatywni nie przestrzegają ściśle zasad szabatu, żydzi wyznający judaizm liberalny dają pierwszeństwo zaleceniom etycznym, a przestrzeganie i odprawianie obrzędów rytualnych pozostawiają do własnej odpowiedzialności.

W części wyznań chrześcijańskich niedziela, a w islamie modlitwa piątkowa, zastąpiły szabat.

Znaczenie i pochodzenie pojęcia

W hebrajskim rzeczowniki šabbat i šabbaton ("š" – wymawiane jako "sz") pochodzą od czasownika šbt – skończyć, ustępować, zakończyć. W połączeniu z przedmiotami przyjmuje znaczenie coś zakończyć = od czegoś odpocząć jak również świętować. Kauzatywnie może oznaczać – pozwolić na zakończenie. Rzeczownik šabbat jest rodzaju żeńskiego, oznaczał pierwotnie, określony stały czas odpoczynku określony w związku z żydowskimi świętami obchodzonymi w ciągu roku. Pierwsza pozabiblijna wzmianka o istnieniu szabatu została zanotowana na ostrakonie pochodzącym z 630 roku p.n.e.. W znalezionym tekście, pracujący przy żniwach rolnik wylicza prace, które wykonał przed czasem odpoczynku. W Tanach, w połączeniu z hajom (dzień), oznacza šabbat kolejny siódmy dzień tygodnia. Z upływem czasu przyjmuje ten dzień nazwę szabat. Jest to widoczne przy porównaniu Kpł 24, 8 z 1Chr 9, 32. Rzeczownik (šabbat) šabbaton oznacza zawsze regularny dzień odpoczynku, w którym praca jest surowo zabroniona.

Szabat w różnych wyznaniach

Judaizm

Szabat jest najważniejszym żydowskim świętem i znosi on wiele obowiązków związanych z innymi świętami, postami oraz okresem żałoby. Przepisy związane z szabatem nakazują żydom powstrzymać się od zakazanych aktywności oraz upamiętniać dwa wydarzenia: stworzenie świata oraz wyjście z Egiptu. Mówi się o obowiązku radości w szabat (oneg szabat) i przestrzegania praw szabatu (kawod szabat). Radość soboty, która ma być też przedsmakiem ery mesjańskiej, Talmud zaleca osiągać przez takie przyjemności jak jedzenie, śpiewanie, zebrania towarzyskie, a zwłaszcza spędzanie czasu z rodziną i pożycie seksualne z małżonkiem. Ponadto zalecane jest odwiedzenie synagogi, śpiewanie hymnów zmirot, czytanie i dyskutowanie Tory i komentarzy.

Szabat zaczyna się o zmierzchu w piątek i trwa do zmierzchu w sobotę, jego godziny są więc ruchome i zależą od pory roku i szerokości geograficznej. Tradycyjnie przed szabatem gospodyni zapala dwie świece. Do obowiązków należy dwukrotna recytacja modlitwy kidusz: na początku szabatu przed pierwszym posiłkiem, oraz po porannej modlitwie, a także recytacja hawdali na zakończenie szabatu. W szabas należy spożyć trzy posiłki (seuda szliszit).

W sobotę wyznawcy judaizmu mają obowiązek zaprzestania większości codziennych obowiązków, a zwłaszcza powstrzymania się od szczególnych czynności określonych mianem melachot. Zakazana jest praca zarobkowa, sprzątanie, rozniecanie ognia (i używanie elektryczności), a także podróżowanie na większe odległości. Nie wolno też nakłaniać innych (zwłaszcza żydów) do wykonywania tych obowiązków zarówno pośrednio, jak i bezpośrednio. Jednak w wypadku zagrożenia życia ludzkiego (pikuach nefesz) dla ratowania osoby w niebezpieczeństwie każdą z tych reguł wolno, a nawet należy złamać.

Chrześcijaństwo

Główny nurt chrześcijaństwa zmienił przykazanie, odrzucając sobotę jako dzień święty, a biblijne przykazanie wypełnia poprzez święcenie niedzieli (pamiątka zmartwychwstania). Sobotę zachowują jako Dzień Pański niektóre społeczności chrześcijańskie (m.in.: Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego oraz Baptyści Dnia Siódmego).

Dla większości chrześcijan 'szabat', to pierwszy dzień tygodnia – niedziela (ustanowiony w 364 roku n.e. przez synod w Laodycei, kiedy to wydano też kanoniczny zakaz święcenia soboty). Zgodnie ze słowami Jezusa Chrystusa, "to szabat jest ustanowiony dla człowieka" (Mk 2, 27), chrześcijanie dbają o to aby ten dzień był poświęcony Bogu, aby był dniem wolnym od pracy, dniem radości i wesela. Jest to bowiem dzień pobłogosławiony i przeznaczonym przez Boga na odpoczynek. Zgodnie z Listem do Hebrajczyków "szabat pozostaje", i wskazuje wierzącym na przyszły wieczny odpoczynek.

Szabat w Biblii

Pierwsza wzmianka dotycząca siódmego dnia, określonego mianem dnia świętego, znajduje się w Księdze Rodzaju. W drugim rozdziale występuje stwierdzenie mówiące o tym, iż w siódmym dniu Bóg odpoczął po całym trudzie stworzenia Świata; po ukończeniu swego dzieła Bóg pobłogosławił dzień siódmy i poświęcił go (Rdz 2, 2-3).

W Starym Testamencie zwyczaj obchodzenia cotygodniowego szabatu został wprowadzony u Izraelitów na pustkowiu Sin w drugim miesiącu po wyjściu z Egiptu do Ziemi Obiecanej (Wj 16, 22-30). Miesiąc później nakaz świętowania szabatu Jahwe podał Mojżeszowi w Dekalogu na górze Synaj (Wj 20, 8-11). Księga Wyjścia wzmiankuje, iż Jahwe rozmawiając z Mojżeszem nakazał świętowanie szabatu, gdyż jest to znak między Bogiem, a wszystkimi pokoleniami Izraela. "Zachowujcie szabat, który winien być dla was świętością. I ktokolwiek by go znieważył, będzie ukarany śmiercią, i każdy, kto by wykonywał pracę w tym dniu, będzie wykluczony ze swego ludu. Przez sześć dni będzie się wykonywać pracę, ale dzień siódmy będzie szabatem odpoczynku, poświęconym dla Jahwe, i dlatego ktokolwiek by wykonywał pracę w dniu szabatu, winien być ukarany śmiercią. Synowie Izraela winni pilnie przestrzegać szabatu jako obowiązku i przymierza wiecznego poprzez pokolenia. To będzie znak wiekuisty między Mną a synami Izraela, bo w sześciu dniach Jahwe stworzył niebo i ziemię, a w siódmym dniu odpoczął i wytchnął". W Księdze Kapłańskiej wśród świąt ustanowionych przez Boga dla Izraelitów, szabat znajduje się na pierwszym miejscu; jest on nazwany uroczystym, świętym zwołaniem, w którym nie należy wykonywać żadnej pracy.

W każdy szabat oprócz codziennej, ustawicznej ofiary należało składać w Przybytku Mojżeszowym na ołtarzu całopalenia dwa jagnięta roczne bez skazy oraz dwie dziesiąte efy najczystszej mąki zaprawionej oliwą, jako ofiarę z pokarmów i należącą do tego ofiarę z płynów (Lb 28, 9-10). W tym dniu obowiązki w Przybytku obejmowała nowa grupa kapłanów, wymieniano również 12 chleby pokładne. Nakaz Boży mówiący o przestrzeganiu Dekalogu, w tym święcenia szabatu jest po raz drugi powtórzony w Księdze Powtórzonego Prawa (Pwt 5, 12). Kwestia przestrzegania Szabatu jest kilka razy poruszona przez starotestamentowego proroka Izajasza. Poruszył on temat dotyczący zachowywania szabatu w następujących słowach: "Jeśli powściągniesz twe nogi od przekraczania szabatu, żeby w dzień mój święty spraw swych nie załatwiać, jeśli nazwiesz szabat rozkoszą, a dzień święty Jahwe – czcigodnym, jeśli go uszanujesz przez unikanie podróży, tak by nie przeprowadzać swej woli, ani nie omawiać spraw swoich, wtedy znajdziesz twą rozkosz w Jahwe" (Iz 58, 13-14). Księga Izajasza kończy się zapowiedzią Boga Jahwe, iż w każdy nów i każdego tygodnia w szabat przyjdzie każdy człowiek, aby Mu oddać pokłon (Iz 66, 23). Temat szabatu występuje również w Księdze Ezechiela. Prorok Ezechiel pisze: "Dałem im także szabaty, aby był znakiem między Mną a nimi, aby poznano, że Ja jestem Jahwe, który ich uświęca".

W Nowym Testamencie znajdujemy wiele dowodów na to, że w szabat Jezus Chrystus cudownie uzdrawiał chorych i wypędzał z ludzi demony. W Ewangelii Mateusza można przeczytać następujące słowa Jezusa: "nie sądźcie, że przyszedłem znieść Prawo albo Proroków. Nie przyszedłem znieść, ale wypełnić. Zaprawdę bowiem powiadam wam: dopóki niebo i ziemia nie przeminą, ani jedna jota, ani jedna kreska nie zmieni się w Prawie, aż się wszystko spełni. Ktokolwiek więc zniósłby jedno z tych przykazań, choćby najmniejszych, i uczyłby tak ludzi, ten będzie najmniejszy w królestwie niebieskim. A kto je wypełnia i uczy wypełniać, ten będzie wielki w królestwie niebieskim" (Mt 5, 17-19). Księgi Nowego Testamentu podają kilka przykładów stanowiących dowód tego, że Jezus Chrystus wraz z Apostołami przestrzegał szabatu, nauczając w ten dzień w Synagogach. Podczas gdy Chrystus przebywał wraz ze swymi uczniami na Górze Oliwnej zapowiadając znaki oblężenia i zburzenia Jerozolimy, zaznaczył, aby modlili się, by ucieczka ich nie wypadła w zimie albo w szabat (Mt 24, 20).

Jezus Chrystus rozprawiając pewnego razu z faryzeuszami, stwierdził, że szabat został ustanowiony dla człowieka, a nie człowiek dla szabatu (Mk 2, 27). Zatem dzień odpoczynku ustanowiony przez Boga ma służyć dla dobra rodzaju ludzkiego, jest błogosławieństwem. Jest to czas, w którym człowiek powinien oderwać się od codziennych i przyziemnych spraw. Czas szabatu należy przeznaczyć na szukanie Boga w swoim życiu, czytanie o nim, poznawanie jego woli i zgłębianie planu odkupienia. Łukasz Ewangelista podaje, iż pewne niewiasty towarzyszyły Chrystusowi w drodze z Galilei. Po jego śmierci obejrzały grób, następnie po powrocie przygotowały wonności i olejki, lecz zgodnie z przykazaniem zachowały odpoczynek szabatu (Łk 23, 56). Nawiązując do swej osoby, Chrystus stwierdził, że Syn Człowieczy jest Panem Szabatu (Mk 2, 28).

Zobacz też

• Niedziela
• Mitra
• Droga Szabatowa
• Szmita

Linki zewnętrzne

• Szabat Szalom – instrukcje obchodzenia szabatu
• Melachot – kategorie czynności zakazanych w szabat