Stanisław Kaszubski

Stanisław Kaszubski Król
podporucznik
Data i miejsce urodzenia	10 października 1880 Warszawa, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci	7 lutego 1915 Pilzno, Austro-Węgry
Przebieg służby
Lata służby	od 1914 (regularne oddziały)
Jednostki	1 Pułk Piechoty Legionów
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa
Odznaczenia

Stanisław Kaszubski ps. „Król” (ur. 10 października 1880 w Warszawie, zm. 7 lutego 1915 w Pilźnie) – działacz socjalistyczny i niepodległościowy, żołnierz 1 Pułku Piechoty Legionów.

Życiorys

Lata szkolne i studenckie

Stanisław Kaszubski był synem powstańca z 1863 roku. W 1890 roku rozpoczął naukę w V Gimnazjum w Warszawie, skąd wkrótce został usunięty za swoją patriotyczną postawę. Następnie uczył się w Płocku i Wilnie, gdzie także nie udało mu się ukończyć kształcenia. Z powodu swojej czynnej działalności w organizacjach patriotyczno-samokształceniowych z obydwu szkół został usunięty. W 1904 roku uzyskał świadectwo maturalne w Odessie. Należał do Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy. W czasie rewolucji w 1905 roku pod pseudonimem „Król” prowadził działalność polityczną wśród młodzieży. W czasie rewolucji został aresztowany i skazany na zesłanie do Archangielska. Wyrok został zamieniony na wygnanie poza granice Imperium Rosyjskiego. W jego konsekwencji w 1908 Kaszubski przeniósł się na tereny Austro-Węgier, zamieszkując w Krakowie.

Wkrótce rozpoczął studia na Uniwersytecie Jagielońskim. W Krakowie zerwał z SDKPiL i wstąpił do Związku Strzeleckiego, w którym na rok przed I wojną światową ukończył kurs oficerski.

I Brygada Legionów

W momencie wybuchu I wojny światowej Kaszubski znalazł się w organizowanych przez J. Piłsudskiego oddziałach. Wkrótce przydzielony został do I Brygady do 1 Pułku Piechoty Legionów. Służył w pierwszym batalionie tego pułku jako dowódca plutonu. Prawdopodobnie rozkazem z dnia 12 listopada 1914 roku został mianowany na podporucznika.

23-25 grudnia 1914 Stanisław Kaszubski brał udział w morderczej bitwie pod Łowczówkiem, gdzie 25 grudnia dostał się do niewoli rosyjskiej. Przez parę tygodni był więziony m.in. w Tarnowie i Pilźnie. Ponieważ był obywatelem rosyjskim, został skazany za zdradę na karę śmierci przez powieszenie. 7 lutego 1915 roku przed wykonaniem wyroku odczytano dekret cara darujący Kaszubskiemu życie pod warunkiem wstąpienia do armii rosyjskiej. Stanisław Kaszubski odmówił. Jego ciało został pochowane w bezimiennym grobie. Po zajęciu Pilzna przez wojska austriackie ciało jego ekshumowano i pochowano z honorami na cmentarzu w Pilźnie. W 1923 roku na cmentarzu w Pilźnie postawiono pomnik ku jego czci.

Stanisław Kaszubski został pośmiertnie zweryfikowany jako podporucznik piechoty, a ponadto w 1922 roku odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari oraz w 1930 roku Krzyżem Niepodległości z Mieczami za działalność w PPS.

Bibliografia

• Z. Zygmuntowicz, Stanisław Król-Kaszubski Bohater-męczennik, w Panteon Polski Nr 41, Lwów, Luty 1928, s. 3.
• Z. Zygmuntowicz, Stanisław Król-Kaszubski Bohater-męczennik, w Panteon Polski Nr 42, Lwów, Marzec 1928, s. 8.[1]
• Z. Zygmuntowicz, Stanisław Król-Kaszubski Bohater-męczennik, w Panteon Polski Nr 44, Lwów, Maj 1928, s. 10[2].
• Dariusz Nowiński, Stanisław Król-Kaszubski
• "Polski Słownik Biograficzny", Tom XII, Kraków 1966
• Wiktor Krzysztof Cygan, Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich. Gryf, Warszawa 1992. T. I,