Pilzno (województwo podkarpackie)

	Pilzno
	Herb Pilzna
Państwo	Polska
Województwo	podkarpackie
Powiat	dębicki
Gmina	Pilzno; gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie	1354
Burmistrz	Ewa Gołębiowska
Powierzchnia	16, 01 km²
Ludność (2010); • liczba; • gęstość	; 4622; 288 os./km²
Strefa numeracyjna;	(+48) 14
Kod pocztowy	39-220
Tablice rejestracyjne	RDE
	Położenie na mapie Polski ; Pilzno
	49°58′43″N 21°17′29″E / 49.97861, 21.29139Na mapach: 49°58′43″N 21°17′29″E / 49.97861, 21.29139
TERC; (TERYT)	3182403064
	Urząd miejski Rynek 6; 39-220 Pilzno
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło Pilzno w Wikisłowniku
	Strona internetowa

Pilzno – miasto w woj. podkarpackim, w powiecie dębickim, w Dolinie Dolnej Wisłoki. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pilzno. Za czasów I Rzeczypospolitej od połowy XV w. do 1772 r. stolica powiatu pilzneńskiego w województwie sandomierskim. Przed 1945 rokiem Pilzno należało do województwa krakowskiego, po zakończeniu II wojny światowej weszło w skład nowo utworzonego województwa rzeszowskiego. Miasto było pod zaborem austriackim w czasie rozbiorów Polski. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa tarnowskiego.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 4622 mieszkańców^[1].

[edytuj] Historia

23 kwietnia 1769 roku odbył się tu zjazd szlachty zawiązującej konfederację barską i wybierającej jej marszałkiem Adama Parysa (ok. 1740-1817). Przybyli tu wtedy konfederaci ze zjazdu w Jedliczu.

Szczególnie okrutne wydarzenia miały miejsce 19 lutego 1846 roku na rynku w Pilźnie (rzeź galicyjska). Pod hasłami „Polacy idą wyrzynać do szczętu chłopów!” miejscowi chłopi dokonali na pilzneńskim rynku samosądu na tutejszej szlachcie^[2].

Martin Waldseemüller, fragment mapy Małopolski z zaznaczonym Pilznem (Pilsna)^[3]

[edytuj] Toponimia

Etymologia nazwy miasta jest niejasna, może się odnosić zarówno do nazw terenowych z języków słowiańskich, oznaczających moczary, bagna, teren podmokły alternatywnie, może mieć związek z niemiecką akcją kolonizacyjną miasta w XIII wieku.

[edytuj] Etnografia okolic Pilzna

W roku 1869 Pilzno i okolice opisał m.in. Wincenty Pol: „ Na obszarze Wisłoki uderza nas fakt inny; całą tę okolicę, którą obszar Wisłoki, Ropy, Jasły, Jasełki i średniego Wisłoka zajmuje, osiedli tak zwani Głuchoniemcy od dołów Sanockich począwszy, to jest od okolicy Komborni, Haczowa, Trześniowa aż po Grybowski dział: Gorlice, Szembark i Ropę od wschodu na zachód, ku północy aż po ziemię pilźniańską, która jest już ziemią województwa sandomierskiego. Cała okolica Głuchoniemców jest nowo-siedlinami Sasów; jakoż strój przechowali ten sam co węgierscy i siedmiogrodzcy Sasi. Niektóre okolice są osiadłe przez Szwedów, ale cały ten lud mówi dzisiaj na Głuchoniemcach najczystszą mową polską dijalektu małopolskiego, i lubo z postaci odmienny i aż dotąd Głuchoniemcami zwany, nie zachował ani w mowie ani w obyczajach śladów pierwotnego swego pochodzenia, tylko że rolnictwo stoi tu na wyższym stopniu, a tkactwo jest powołaniem i głównie domowem zajęciem tego rodu.”^[4]. Informacje o późnośredniowiecznym osadnictwie w okolicach Pilzna zawiera również wzmianka w „Słowniku Geograficznym”: „Ludność południowej części powiatu pilźnieńskiego stanowią nowsi osadnicy, którzy posuwali się dolinami rzek w góry w XIII i XIV wieku. Część osadników pochodziła ze Szlązka, Moraw, Saksonii, i Holandyi i zachowała właściwości w stroju, który jest podobny do stroju używanego przez Sasów na Węgrzech i Siedmiogrodzie. Dziś są spolszczeni, ale lud okoliczny nazywa ich Głuchoniemcami.”^[5].

[edytuj] Sławni ludzie

Sebastian Petrycy, zw. też Sebastianem z Pilzna (Petricius Sebaestianus Pilsnensis) 1554-1626, filozof, pedagog i lekarz^[6].
Szymon Marycjusz, 1516-1574 – wybitny polski pedagog, prawnik, filolog, wydawca, profesor Akademii Krakowskiej, znawca, wielbiciel i tłumacz literatury starożytnej.
Jan Jurkowski, 1580–1639, poeta, lekarz medycyny, uważany za jednego z najciekawszych poetów przełomu renesansu i baroku
Andrzej Janikowski, 1799-1864, profesor chirurgii, pionier XIX wiecznej medycyny sądowej w Polsce
Karol Szczeklik, 1864-1908, ksiądz, profesor teologii, autor książki „Pilzno i Pilźnianie”
Andrzej Józefczyk, 1816–1878, pedagog
Stefan Biestek, 1892-1965, pułkownik piechoty Wojska Polskiego
Stanisław Kaszubski, 1880-1915 – działacz socjalistyczny i niepodległościowy, żołnierz 1 Pułku Piechoty Legionów.
Edward Szczeklik, 1898-1985, lekarz, specjalista chorób wewnętrznych, kardiolog, profesor medycyny.
Stanisław Brudny, 1930, aktor teatralny i filmowy
Janusz Wolański, 1979, piłkarz m.in. Szczakowianki Jaworzno, Górnika Łęczna i Polonii Bytom

[edytuj] Zabytki

Najstarszym i najcenniejszym zabytkiem Pilzna jest kościół pw. św. Jana Chrzciciela. Kościół ten powstał ok. roku 1256 a jego założycielami byli opaci tynieccy. Obecny wygląd kościół zawdzięcza kolejnym przebudowom, przy czym najważniejsza dokonała się w roku 1370 oraz 1482. Bezpośrednim powodem przebudowy kościoła był najazd wojsk węgierskich w roku 1474, w wyniku którego kościół oraz miasto zostały spalone. Na zmianę wyglądu kościoła miały również wpływ kolejne pożogi, które nie oszczędzały również miasta w roku 1536, 1700 i 1877. Innym cennym zabytkiem jest klasztor i kościół karmelitów z początku XV wieku. Na uwagę zasługują kamieniczki w rynku i budynek „Sokoła” z 1906 r. Na terenie miasta znajdują się cmentarze wojenne z I wojny światowej: nr 236 oraz 237.

[edytuj] Inne atrakcje turystyczne

W Pilźnie znajduje się Muzeum Lalek.

[edytuj] Gospodarka

W mieście znajduje się zakład produkcji maszyn rolniczych Akpil, Zakłady Metalowo-Chemiczne „Met-Chem”, Przedsiębiorstwo Przemysłu Mięsnego „TAURUS”, Zakład Metalowy „PILZNO”, Firma Transportowa „Omega Pilzno”, Firma „Spinmet”, ZPHU Limba Sas Aleksander i inne.

[edytuj] Sport

Pilzneńskie tradycje sportowe sięgają początku XX wieku i są związane z Towarzystwem Gimnastycznym „Sokół”. Później w latach '70 powstała drużyna piłkarska LZS Pilzno, którą w 1995 roku reaktywowano. Obecnie znana jest pod nazwą Rzemieślnik (na cześć patronów klubów – miejscowych rzemieślników). Klub występuje w IV lidze podkarpackiej.

W Pilźnie prężnie działa również klub szachowy Hetman. Sekcja działa z przerwami od 1968 roku^[7], obecnie gra w II lidze.

[edytuj] Współpraca międzynarodowa

Miasta i gminy partnerskie:

– Gyomaendrőd, Węgry
– Karczew, Polska^[8]

[edytuj] Zobacz też

Pilzno, kościół św. Jana Chrzciciela
Pilzno, gotycki klasztor oo. Karmelitów
Pomnik Armii Krajowej

Przypisy

↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.
↑ Serwis Internetowy Gminy Żegocin. Rabacja galicyjska – 160 rocznica rabacji.
↑ „Karte von der, Germania, Kleinpolen, Hungary, Walachai u. Siebenbuergen nebst Theilen der angraenzenden Laender” z „Claudii Ptolemaei geographicae enarrationis libri octo”, 1525, Strassburg.
↑ Wincenty Pol, „Historyczny obszar Polski; rzecz o dialektach mowy polskiej.” s. 38 Kraków 1869.
↑ Pilzno w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VIII (Perepiatycha – Pożajście) z 1887 r.
↑ Powszechna Encyklopedia Filozofii, t. 8: Pap-Sc, Lublin 2007, s. 151-153.
↑ Oficjalna strona Hetmana Pilzno.
↑ Urząd Miasta i Gminy Pilzno.

[edytuj] Linki zewnętrzne

Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
Pilzno w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VIII (Perepiatycha – Pożajście) z 1887 r.

[Ludno.C5.9B.C4.872010-12-0] Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.

[1] Serwis Internetowy Gminy Żegocin. Rabacja galicyjska – 160 rocznica rabacji.

[2] „Karte von der, Germania, Kleinpolen, Hungary, Walachai u. Siebenbuergen nebst Theilen der angraenzenden Laender” z „Claudii Ptolemaei geographicae enarrationis libri octo”, 1525, Strassburg.

[3] Wincenty Pol, „Historyczny obszar Polski; rzecz o dialektach mowy polskiej.” s. 38 Kraków 1869.

[4] Pilzno w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VIII (Perepiatycha – Pożajście) z 1887 r.

[5] Powszechna Encyklopedia Filozofii, t. 8: Pap-Sc, Lublin 2007, s. 151-153.

[6] Oficjalna strona Hetmana Pilzno.

[7] Urząd Miasta i Gminy Pilzno.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

Wikipedia

Twoja encyklopedia

Witaj