Jan Duns Szkot

Błogosławiony
Jan Duns Szkot
Johannes Duns Scotus
prezbiter
Data urodzenia	1266
Data śmierci	8 listopada 1308
Kościół / wyznanie	rzymskokatolicki
Data beatyfikacji	20 marca 1993 Bazylika św. Piotra na Watykanie przez Jana Pawła II
Wspomnienie	8 listopada
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Rzeźba Jana Dunsa Szkota znajdująca się przy fasadzie kościoła oo. Franciszkanów w Przemyślu

Jan Duns Szkot OFM właściwie Johannes Duns Scotus (ur. 1266, zm. 8 listopada 1308) – szkocki filozof i teolog. Nazywany doctor subtilissimus (najsubtelniejszy).

Życiorys

Nowicjat odbył w Dumfries, następnie uczył się w Szkocji i Anglii. W 1291 r. otrzymał święcenia kapłańskie. W latach 1293-1296 kształcił się na Sorbonie. Był wykładowcą w uniwersytetach w Cambridge, Oxfordzie i Paryżu. W 1303 r. wydalony z Paryża za odmówienie poparcia Filipowi IV Pięknemu w jego sporze z papieżem Bonifacym VIII. Rok później powrócił i uzyskał tytuł magistra teologii. W 1307 r. powtórnie opuścił Paryż i udał się do Kolonii, gdzie pełnił urząd regenta studiów teologicznych. Umarł 8 listopada 1308 r.

Błogosławiony Kościoła Katolickiego

Jan Paweł II ogłosił Jana Dunsa Szkota błogosławionym dekretem Kongregacji do Spraw Kanonizacyjnych z dnia 6 lipca 1991 r. Dwa lata później podczas uroczystych nieszporów celebrowanych w Bazylice watykańskiej 20 marca 1993 oddał mu po raz pierwszy kult publiczny. Jego wspomnienie liturgiczne obchodzone jest w zakonie franciszkańskim 8 listopada.

Poglądy i praca naukowa

Wypracował filozoficzną syntezę, która dała początek szkotyzmowi - a właściwiej drodze Szkota - i która w średniowiecznym chrześcijaństwie była alternatywą dla sporu między dwoma szkołami myślenia: platońsko-augustyńską i arystotelesowsko-tomistyczną. Bardziej niż szkoła, była to spekulatywna tendencja refleksji będącej pod wpływem idei Dunsa Szkota, oraz wyjaśniającej i uściślającej idee franciszkanina.

Teologia

W swym dziele Opus Oxoniense Duns Szkot zabrał głos w dyskusji o niepokalanym poczęciu Maryi, matki Jezusa. Jako pierwszy wysunął tezę, że pomimo tego, że wszyscy ludzie są obarczeni grzechem pierworodnym, to jednak Maryja została wybawiona od niego "odkupieniem zachowawczym", ze względu na wcielenie Syna Bożego. Wprowadził pojęcie Chrystusa doskonałego Odkupiciela, twierdząc, że do doskonałości odkupienia, do chwały Chrystusa należy całkowite zachowanie Marii od grzechu, także przy jej poczęciu. Był to przełom w refleksji wybitnych teologów.

Filozofia

W filozofii głosił prymat abstrakcji nad bytem rzeczywistym. Według niego, przedmiotem metafizyki jest byt, czyli najogólniejsza natura ujmowana aktem intelektu, który przenika przez wszystkie warstwy konkretu i dociera do bytu.

Wypracował też racjonalny, aposterioryczny dowód istnienia Boga jako bytu nieskończonego, w którym wykorzystywał zmodyfikowany model z Proslogionu Anzelma z Canterbury.

Jako pierwszy opublikował dzieła Dunsa Szkota irlandzki historyk Luke Wadding.

Logika

Duns Szkot wniósł też istotny wkład do logiki (a właściwie - rachunku zdań). Sformułował on bardzo istotne twierdzenie o logice, właściwie warunkujące jej istnienie, mianowicie:

"Z dwóch zdań sprzecznych wynika każde inne zdanie."

$\lnot p \Rightarrow (p \Rightarrow q)\, \!$

Prawo to sprowadza się do tego, że logika nie może tolerować sprzeczności, ponieważ ze sprzeczności można wnioskować wszystko. Jeślibyśmy założyli, że można tak czynić [tolerować sprzeczności], to logika stałaby się bezużyteczna, ponieważ uzasadniałaby absolutnie każde twierdzenie, powołując się na dowolną, akceptowaną na mocy założeń, sprzeczność. Przykładowo Kurt Gödel, powołując się na to twierdzenie, dowodził, że jest papieżem w sposób następujący: "przyjmując, że 2+2=5, zachodzi 1=2(*), a ponieważ ja i papież jesteśmy dwiema różnymi osobami, więc(*) ja i papież jesteśmy jedną i tą samą osobą".

Bibliografia

• d'Onofrio G.: Jan Duns Szkot oraz Początki drogi Szkota. W: Tenże: Historia teologii. W. Szymona (przekład z włoskiego). T. 2 - Epoka średniowieczna. Kraków: Wydawnictwo "M", 2005, s. 475-493. ISBN 83-7221-680-0. 
• Napiórkowski S.C. OFMConv: Niepokalane poczęcie. W: Religia. Encyklopedia PWN. T. Gadacz, B. Milerski (red. naukowa). T. 7. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 303-305. ISBN 83-01-13936-6. 
• Wilczek F.: Ontologiczne podstawy dowodów na istnienie Boga według Tomasza z Akwinu i Dunsa Szkota. Warszawa: 1958. 
• Zieliński E.: Nieskończoność bytu Bożego w filozofii Jana Dunsa Szkota. Lublin: 1980. 
• Zieliński I.: Duns Szkot Jan. W: Religia. Encyklopedia PWN. T. Gadacz, B. Milerski (red. naukowa). T. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 305-307. ISBN 83-01-13661-8. 

Zobacz też

Prawa rachunku zdań